1. Orta Gerilim (OG) Nedir ve Neden Kullanılır?
Elektrik enerjisinin iletimi ve dağıtımında gerilim seviyeleri; Alçak Gerilim (0-1 kV), Orta Gerilim (1-36 kV) ve Yüksek Gerilim (36 kV üstü) olarak sınıflandırılır. Kurulu gücü 400 kVA ve üzerinde olan fabrikalar, organize sanayi bölgesi (OSB) tesisleri ve büyük ticari yapılar enerjiyi doğrudan Alçak Gerilimden (400V) almak yerine Orta Gerilimden (34.5 kV) alırlar.
Bunun temel mühendislik sebebi Joule kanunudur ($P = I^2 \cdot R$). Gerilim yükseltildiğinde aynı gücü taşımak için gereken akım ($I$) düşer. Akımın düşmesi, kablo kesitlerinin küçülmesini, iletim kayıplarının azalmasını ve şebeke gerilim kararlılığının korunmasını sağlar.
2. OG Modüler Hücre Türleri ve Seçim Kriterleri
Orta gerilim şalt merkezlerinde enerjinin güvenli biçimde anahtarlanması, ölçülmesi ve korunması için IEC 62271-200 standardına uygun modüler hücreler kullanılır:
- Yük Ayırıcılı Giriş / Çıkış Hücresi: Ring şebekelerde enerjinin giriş ve çıkışını sağlayan, yük altında açma-kapama yapabilen hücredir.
- Vakumlu / SF6 Kesicili Trafo Koruma Hücresi: Güç transformatörünü aşırı akım, kısa devre ve termal aşırı yüklere karşı koruyan, sayısal koruma rölesi ve akım trafolarıyla donatılmış ana koruma hücresidir.
- Gerilim Ölçü ve Sayaç Hücresi: Gerilim transformatörleri ve çift yönlü elektrik sayaçları ile tüketilen enerjinin faturalandırma ölçümünü yapan hücredir.
- Kuplaj Hücresi: İki ayrı trafo veya fider kaynağını birbirine bağlayan ya da ayıran hücre tipidir.
3. Sanayi Tesislerinde OG Şebeke Bağlantı Aşamaları
Yeni kurulacak bir endüstriyel tesisin orta gerilimden beslenebilmesi için aşağıdaki mühendislik adımları izlenir:
- Bağlantı Görüşü ve Çağrı Mektubu Başvurusu: İlgili elektrik dağıtım şirketine (Toroslar EDAŞ, MEDAŞ, vb.) tesisin talep gücü ile başvurulur.
- OG Projelendirme ve Onay: Kısa devre hesapları, bara kontrolü ve topraklama hesaplarını içeren proje çizilerek TEDAŞ onayına sunulur.
- Saha Kurulumu ve Köşk İmalatı: Monoblok beton köşk veya bina içine hücreler ve dağıtım trafosu yerleştirilir.
- Geçici ve Kesin Kabul: Dağıtım şirketi yetkilileri nezaretinde röle testleri ve izolasyon testleri yapılarak tesis enerjilendirilir.
4. Koruma Röleleri ve Selektivite Koordinasyonu
Orta gerilim fiderlerinde oluşabilecek bir faz-toprak veya faz-faz kısa devresinin fabrikanın tamamını veya dağıtım şebekesini devre dışı bırakmaması için sayısal koruma rölelerinde selektivite koordinasyonu (zaman ve akım kademelendirmesi) yapılmalıdır. Tesis ana kesicisi, arıza anında dağıtım şirketi trafo merkezindeki fider kesicisinden önce açmalıdır.
5. OG Tesislerinde Yasal Yükümlülükler ve İşletme Sorumluluğu
Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği'ne göre kendi trafosu bulunan tüm özel işletmeler, EMO onaylı bir elektrik mühendisi ile Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Sözleşmesi imzalamak zorundadır. İşletme sorumlusu, manevraların güvenle yapılmasından, periyodik trafo yağ testlerinin yaptırılmasından ve İSG kurallarının denetlenmesinden sorumludur.